• BIST 99.785
  • Altın 274,715
  • Dolar 5,7492
  • Euro 6,3925
  • Adana : 19 °C
  • Osmaniye : 21 °C
  • İçel : 25 °C
  • Hatay : 20 °C
  • Kmaraş : 18 °C

?nsan Nefsinin üç Boyutu

19.11.2013 08:35
Ömer AĞAÇLI

Ömer AĞAÇLI

Kur’an, insan nefsini anlat?rken yedi nefs mertebesinden ve bu mertebelerde ya?anan manevi (mistik) hallerden söz etmektedir. ünlü Sufi Arabi insan nefsini üç boyutta aç?klam??t?r. O’na göre insan nefsi üç boyutludur ve tüm huylar, bu üç boyutlu nefsin hallerindeki güçlerden ortaya ç?kmaktad?r. Bu üç nefs boyutunun isimleri de; “ Arzulayan Nefs”,“ öfkelenen Nefs” ve “ Dü?ünen Nefs” dir. ?nsandaki huylar?n bir k?sm?, bu güçlerden birincisine yani arzulayan nefse özgü iken, di?erleri ikinci  nefs gücünden ortaya ç?kmaktad?r. Bir k?sm? da her üç nefs gücünün ortakla?a i? görmelerinden ortaya ç?kmaktad?r. Bu güçlerin bir k?sm? hem insanda hem de insan d???ndaki di?er varl?klarda vard?r. Bir k?sm? sadece insan da bulunur. Arabi’ye göre üç tür nefsin belli ba?l? özellikleri ?öyle aç?klanabilir:

Arzulayan nefs, Kur’an’da heva kavram?yla i?aret edilen nefsi halleridir. Bu tür nefs, hem insanda hem de di?er canl?larda bulunur. Bu nefsin özelli?i; yeme?e, içmeye, oyun ve e?lenceye, cinsel ili?kiye dü?künlük, bütün bedeni hazlar ve arzular?n meydana gelmesini sa?layan nefstir. ?nsanda bu nefs son derece güçlüdür. ?nsan u nefsi kontrol alt?na alamazsa durumu çok alçak olur. Arzulayan nefs insana e?emen olursa art?k onu güzelle?tirme imkan? ortadan kalkm?? olur. Böyle bir durumdaki ki?i insandan çok hayvana benzer. Bu tip bir hal hayvanlar?n al??kanl???d?r. Arzulayan nefsin bask?n oldu?u insanlarda utanma duygusu azal?r, ahlak ve erdemlerden uzakla??rlar. Arzulayan nefsin en önemli özelli?i b ilgiyi ve bilgili insanlar? sevmemesidir. Kendileri gibi cahil ve baya?? kimseleri severler, onlarla dü?üp kalkmaya bay?l?rlar. Bu kimseler bo? ?eylerle ( malayanilikle)  u?ra??rlar,  hazlara dü?künlükleri onlar? haram ?eylere yöneltir. Arzu gücü bask?n olanlar insanl?k aleminde en kötü ve alçak olanlard?r.

öfkelenen Nefs ikinci bir türdür. Bu nefs, öfke ve öfkeyle birlikte di?er bütün kötü huylar?, fiilleri üreten bir nefstir. öfkelenen nefs, insanla birlikte hayvanlarda da ulunan bir nefstir. öfkelenen nefs öfkeyi üretti?i gibi cesaret ve di?er insanlara kar?? galip gelme arzusunu da üretir. öfkelenen nefsin galip geldi?i insanlar sürekli gergin ve öfkeli olurlar ki bu kimselerde sald?rganl?k ve intikam duygusu çok yo?un olur, yumu?akl?k ve a??rba?l?l?ktan eser olmaz. Bu hal üzere olanlarda ta?k?nl?k, dengesizlik, terbiyesizlik, küfür tepeden t?rna?a benliklerini sarm??t?r. Bunlar y?rt?c? hayvanlar gibi olurlar. Bu kimseler manevi yönden geli?emezler. ?ç dünyalar? zay?f olur, adeta içsiz bir mahlukata benzerler. öfkelenen nefsin tehlikesine bir hadiste ?öyle i?aret edilmi?tir: “ Köpek giren eve melek girmez.” … Gazali bu hadisi köpek, gadap köpe?idir. Gadap, öfkedir, diyor. Gazali insanda gadap köpe?i var oldukça hiçbir zaman manevi feyz, nur, ruh’tan nasiplenemez, hatta aln? secdeden kalkmas?n, gadap köpe?i kalbin feyzini keser, demi?tir. Büyük Sufi Hac? Bayram Veli de bu noktada ?öyle i?aret etmi?tir: “  H?rs ve kin, gören gözleri kör eder. H?rs, kin, öfke akl? ve idraki daralt?r. Uyan?n!...” öfke gücünü temsil eden nefsin e?emen oldu?u insanlarda ortaya ç?kan en bariz özellik, ba?kalar?na üstün gelme halidir Bu hale tahakküm e?osu da denilebilir. Nefsin öfke gücü iki a??r? gücün ortas?nda ise sahibi ortalarda bir yerlerdedir. Hem kendine hem de çevresine sürekli kötü fiiller üreterek zarar verir.

Dü?ünen Nefs (Nefsi Nat?ka): insan? di?er canl?lardan ay?ran tek nefs halidir. ?nsandaki anlama, hat?rlama, ay?rt etme melekeleri bu nefsin fiilleridir. ?nsan? insan yapan ve yücelten bu nefs halidir. Dü?ünen nefse sahip insan daima iyiyi, güzeli ve do?ruyu arar ve onlara yönelir. Bu nefs sayesine insan di?er iki nefs gücünü kontrol alt?na al?r ve onlar? iffet s?n?rlar?nda tutar, onlar? terbiye eder. Tüm olgun s?fatlar bu nefs türünden ortaya ç?kar.

Bir insanda nefsinin durumu neyse onun de?eri de nefsine göredir. ?nsan? de?erli k?lan, yücelten dü?ünen nefs halidir. Toplumsal hayatta bu kanuna göre ortaya ç?kanlardan ba?ka bir ?ey de?ildir. Toplumu olu?turan bireylerin nefs?eri hangi hal üzere ise sonuçta toplumlar da unlar?n yans?mas?d?r. Sosyoloji ile u?ra?anlar?n daha anlayamad?klar? realite  bundan ibarettir…

Kaynak: ?bn Arabi, Allah Kimleri Sever.

              çeviren Ekrem Demirli

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Yorumlar
BULENT TANIL
02 ?ubat 2014 Pazar 12:00
12:00
COK BEGENDIM. HOCAYA TESEKKURLER
217.24.241.30
Yazarın Diğer Yazıları
EDİTÖRÜN SEÇTİKLERİ
Tüm Hakları Saklıdır © 2010 Adana Yorum | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : 0322 290 27 16 / 0532 268 05 48 | Haber Yazılımı: CM Bilişim