• BIST 99.785
  • Altın 275,132
  • Dolar 5,7492
  • Euro 6,3925
  • Adana : 19 °C
  • Osmaniye : 21 °C
  • İçel : 24 °C
  • Hatay : 19 °C
  • Kmaraş : 17 °C

çökü? Kanuni’yle Ba?lad?…

26.02.2014 16:20
Prof. Dr. Esat ARSLAN

Prof. Dr. Esat ARSLAN

Yükselme Devrinin, do?ru bir söyleyi?le, Klasik Dönem padi?ahlar?ndan en ünlüsüdür, Kanunî Sultan Süleyman… Bat?l?lar?n deyi?iyle, “Kanun benim” diyen Muhte?em Yüzy?l?n Muhte?em Süleyman (Magnificent Suleiman)’?d?r, o… Osmanl? II. Mahmut’a “Adlî” diye lâkâp koyarken, ona Kanunî ad?n? vermi?tir. O egemenli?i kay?ts?z ve ko?ulsuz olarak kendinde toplayarak koymu? oldu?u kanunnameleriyle, dünyevi yasalar?yla ülkeyi yönetirken, II. Mahmut milleti hukukla tan??t?rm??t?r. ??te o nedenle halk? taraf?ndan kendisine“Adlî” unvan? lay?k görülmü?tür. Ermeni mimarlar Ohannes ve Bo?os Dadyan karde?ler taraf?ndan yap?lan türbesi bile, ?stanbul’da çemberlita? semtinde Divanyolu Caddesindedir. Ermeni ?airlerin 200’den fazla beyitten olu?an cönkler yazd??? Adlî Sultan Mahmut’un kabri bu nedenle Divan’a, ?stanbul’un adliye saray?na yak?n yap?lm??t?r.

Osmanl? Devleti askerî bir devlettir. Padi?ahlar da Osmanl? Devletinin mare?alleridir. Din yani ?slamiyet, Devlet-i Aliye için varl???n?n devam?n? kendisine borçlu oldu?u bir ilk hakikattir. Peki, bu ulvî, görkemli devlet düzeni nas?l bozulmu?tur? Gelin, birlikte Cevdet Pa?a Tarihindeki Osmanl? Toplum ve Devlet Görü?ü üzerine odaklanal?m. Cevdet Pa?a Osmanl? Devletindeki çökü?ü Kanunî’den ba?lat?r ve bu çökü?ü iki esasl? nedene ba?lamaktad?r. Bunlardan birincisi “Kanun-u kadime”(Yerle?ik eski âdet) uymamakt?r. ?kincisi ise ça??n gereklerini dikkate almamakt?r. Nedir, Kanun-u Kadim’e riayetsizlik? K?saca ifade edelim, devlet düzeni bir bütündür, her istisna, her ayr?cal?k bütünü zedeler, nitekim zedelemi?tir ve de günümüzde de zedelemektedir. .

Tarih biliminin yads?namayan kendi kurallar? vard?r. Her toplum için belli bir geli?me s?n?r? bulunmaktad?r. Yani, ikbalin zirvesine ula??nca zeval ba?lar. Yükseli? zirve yap?nca dönü? de buradan ba?lar. Bu ezeli bir yasa’d?r. Her dünya devleti gibi, Osmanl? Devleti de bu evrensel ve ezeli kanuna boyun e?mi?tir. Gerçekten de Osmanl? Devleti’nin en parlak dönemi olan Kanunî devri, sonun da ba?lang?c?n? te?kil etmi?tir.

Yap?lan en belirgin hatalar nelerdir? Bir kere, Kanunî’ye gelinceye kadar bütün padi?ahlar, Divan’a bizzat ba?kanl?k ederken, o müzakereleri kafes arkas?nda izlemeye daha sonra da Divan’a kat?lmamaya ba?lam??t?r. Bunun anlam? yönetimden ve yöneti?im(governance)’den uzakla?makt?r. Sadece o kadar m? halktan da uzakla?mak, demektir. Kanunî Edirne’de, Ni?bolu’da ava ç?kar, her mazlum onunla arac? olmadan konu?arak maruzat?n? sunarken, bu âdetten vaz geçilmi?tir. Kanunînin, kanunu-u kadime bir ba?ka muhalefeti de hasodaba?? ?brahim A?ay? defaten sadrazam makam?na getirmesi olmu?tur. Bu durum Kanunî’den sonra gelecek padi?ahlar için kötü bir örnek olu?turmu?tur.

Kanunî devrinin bir ba?ka kötü miras? da t?marlar?n rü?vetle sat?lmaya ba?lamas?d?r. Bidat’lar?n belki de en kötüsü serdarlar?n seçiminde gösterilen kay?ts?zl?kt?r. Sözcük olarak bidat, daha önceden bulunmayan yâda bir örne?i önceleri görülmeyen ve yeni ortaya ç?kan kötü fiil, uygulama, kural ve âdet demek oldu?unu an?msayal?m. Eskiden serdarlar daha çocukluk ça?lar?ndayken sava? hizmetlerinde ve alanlar?nda pi?en, bilgi ve deneyimleri geli?en, kazand?klar? ehliyetleri ile beraber rütbeleri ilerleyen, yurdun her kö?esini kar?? kar?? dola?an, silah, araç ve gereçleri kullanmakta büyük maharet kazanm?? kimselerdi. Kanunî zaman?nda bu âdet de bozulmu?tur.

Sadrazam ile padi?ah aras?na kimse giremezken, devletin dizginleri “kurenâ-y? saltanat”(padi?ah?n yak?nlar?)’?n eline geçmi?tir. Kanunînin e?i Hürrem, k?z? Mihrimah ve damad? sadrazam Rüstem Pa?a onu avuçlar?n?n içine alm??lard?. Bu yüzden sadrazamlar uzun zaman Enderun halk?na boyun e?mi?ler ve bu ba??ml?l?k Enderun halk?n? büsbütün ??martm??t?r. ?imdi de öyle de?il mi? Unutmayal?m, Tarihten al?nacak en büyük ders ondan ders almamakt?r. Birinci, ikinci ve üçüncü ?ah?slara duyurulur…

Kanunî son zamanlar?nda bakanlar?n her biri padi?ah?n yak?nlar?ndan birine ba?l? ve hepsi birbirleriyle birle?mi? olarak Enderun ve Birun’u sarm??t?r. Onlar?n haberi olmad?kça bir ?eyin ihtar ve ifadesi olanakl? de?ildir.

Evet, sevgili okurlar, düzen bir günde bozulmam??t?r. önceleri fark?na bile var?lmayan çatlaklar zamanla geni?lemi?, basit nedenler vahim sonuçlar do?urmu?tur. Yoksa Devlete ?irk ko?an, babas?n? devirmeye haz?rlanan ?ehzade Mustafa'ya kar?? Kanunî Sultan Süleyman, güvenini kaybederek cellâtlara o?lunu öldürmeleri için emir vermi?ti. Unutmayal?m ki, mücadeleyi ?ehzade Mustafa kazansa idi, yaln?z Bayezid de?il, Selim, hatta Cihangir de öldürülecekti. ?ktidar mücadelesi i?te böyle bir ?ey…

Sona yakla?an bu ak?amki Muhte?em Yüzy?l dizisini bu olgularla seyredin, iyi seyirler…

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
EDİTÖRÜN SEÇTİKLERİ
Tüm Hakları Saklıdır © 2010 Adana Yorum | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : 0322 290 27 16 / 0532 268 05 48 | Haber Yazılımı: CM Bilişim